پژوهشگران:
خدیجه رسولی قراعینی: دبیر زبان انگلیسی پیش دانشگاهی و دبیرستانهای شهرستان خوی
قهرمان مددلو: مدرس مرکز تربیت معلم شهید مطهری و عضو هیئت علمی دانشکده علوم قرانی خوی
چکیده تحقفیق:
گر چه ارزش انسان به داشتن عقل و اراده و اختيار است كه بار امانت بر دوش دارد و خليفهالله ميباشد، امّا خداوند در قرآن كه خود از نظر كلام معجزه است، در سورة الرحمن در مورد زبان فرموده است:
«الرحمن ـ علمالقرآن ـ خلقالانسان ـ علمهالبيان»
«خداوند مهربان، خواندن آموخت و انسان را خلق كرد و به او نطق و بيان تعليم داد.»
(سورة الرحمن، آيههاي 1-4)
زبان در اجتماع ساخته و پرداخته ميشود و يكي از پيوندهاي محكم اجتماعي است كه بين اجتماعات وحدت ميآفريند. مسلمين موظّفند كه فريضهي نماز را به زبان عربي بخوانند و يكي از اهداف اين عمل ايجاد انسجام و وحدت بيشتر بين مسلمين است. (انوشهپور، 1367)
زبان تا آن درجه اهميت دارد كه افلاطون انسان را حيواني ناطق تعريف ميكند. انسان از راه زبان به افكار ديگران پي ميبرد و ديگران را از مقاصد و نيات خود آگاه ميسازد. علاوه بر اين زبان وسيلهي درك حقايق و حركت انسان به سوي كمال است. زبان گويا و قلم توانا و فهم قوي و گوش حسّاس با رشد شخصيت رابطهي مستقيم دارد و مربيان ميتوانند با پرورش و تقويت قوه بيان و تحرك ذوق ادبي دانشآموزان، يكي از قويترين موجبات كاميابيهاي اجتماعي آنان را فراهم آورند.
كسي كه نيكو سخن ميگويد و قلم شيوا دارد و قادر است كه مطلب خويش را خوب ادا كند، معمولاً در زندگي كامياب ميشود و كسي كه نتواند منظور خود را خوب بيان كند، غالباً دچار شكست ميگردد. به وسيلهي زبان، تمدن و فرهنگ بشري از يك نسل به نسل ديگر و يا از يك ملّت به ملّت ديگر، نشر و گسترش مييابد. زبان كامل، در ايجاد تمدن و فرهنگ نقش اساسي دارد و رشد تمدن و فرهنگ نيز موجب تحول و پيشرفت زبان ميشود.
لازمهي دسترسي به اطلاعات جديد در دنياي كنوني تسلط بيشتر بر زبانهاي خارجي، عليالخصوص زبان انگليسي ميباشد. چون از اين طريق است كه ميتوان اطلاعات جديد و به روز را از طريق كتب و مجلات معتبر و جديد و حتي سايتهاي اطلاعاتي رايانهاي ترجمه كرد. و در اختيار علاقهمندان و جامعه قرار داد. از طرف ديگر بكارگيري روشهاي تحقيق فعال ميتواند راه بهتر و دقيق آموزش زبان را در اختيار معلمان و كارشناسان آموزش و پرورش قرار داده و مسئولان امر را در جهت بهبود برنامههاي آتي كمك و راهنمايي نمايد. وجود ضعف در يادگيري برنامهي درسي زبان انگليسي در كشور ما و عليالخصوص استان آذربايجانغربي ميتواند زمينهي انجام چنين تحقيقي را فراهم نمايد. بنابراين هر راهروي كه در اين زمينه به منظور اصلاح و يا تغيير ساختار آموزشي زبان قدم بردارد و به ارائه يك راهكار و الگوي درست و منطقي بپردازد، نه تنها به آموزش و پرورش بلكه خدمت بزرگي به جامعه دانشآموزي و دبيران و استان آذربايجانغربي نموده است.
آموزش زبان انگليسي يكي از مهمترين برنامههاي درسي وزارت آموزش و پرورش در مدارس راهنمايي و متوسطه كشور ميباشد كه به همين منظور هر ساله مبالغ هنگفتي صرف تأليف و چاپ كتاب و آموزش معلمان و همچنين وقت دانشآموزان و... ميشود. از طرف ديگر زبان انگليسي به عنوان يك زبان زنده در فنآوريهاي نوين علمي دنيا از قبيل اينترنت و ... بيشتر مورد توجه جهانيان ميباشد. حال سئوال اين است كه چه عوامل و موانعي باعث عدم يادگيري يا بوجودآوردن ضعف در يادگيري اين ماده درسي است؟
براي جمعآوري اطلاعات اين پژوهش از دو پرسشنامه محقق ساحته كه يكي براي دبيران زبان و ديگري براي دانشآموزان متوسطه تنظيم شده بود استفاده شده است. همچنين براي آزمون بعضي از فرضيههاي تحقيق از معدل نيمسال اول دانشآموزان در درس زبان نيز استفاده شده است.
جامعه آماري شامل كليه دبيران زبان در سال تحصيلي 82-83 كه تعداد آنها 544 نفر و دانشآموزان مقطع تحصيلي متوسطه كه تعداد آنها 127012 ميباشد. حجم نمونه براي دانشآموزان بر اساس فرمول به تعداد 2452 نفر محاسبه شده است. حجم نمونه دبيران زبان به علت كمبودن تعداد آنها در واحد نمونهگيري شهرستانها محابه نشد و كل جامعة آماري مورد مطالعه قرار گرفت كه تعداد آنها 313 نفر ميباشد. براي نمونهگيري از روشهاي نمونهگيري تصادفي خوشهاي و طبقهاي استفاده شده است.
جهت برآورد اعتبار پرسشنامهها از روش آلفاي كرانباخ و روايي آزمون از روش ميانگين نمرات داوران استفاده شده است. براي آزمون فرضيهها از آزمونهاي تحليل واريانس، t.student (تي) توكي، سيدان و پي (P) استفاده شده است.
بعد از تجزيه و تحليل دادهها نتايج زير بدست آمده است:
اعتبار پرسشنامه معلمان 73/0 و پرسشنامه دانشآموزان 56/0 محاسبه گرديد. ميانگين نمرات داوران براي پرسشنامه دبيران 31/4 و براي پرسشنامه دانشآموزان 88/3 محاسبه گرديد.
نتايج آزمون فرضيههاي تحقيق بشرح زير ميباشد:
ـ 82% دبيران معتقدند كه عدم بيان اهداف درس در ضعف يادگيري دانشآموزان مؤثر است.
ـ 92% دبيران معتقدند عدم رعايت اصول تدوين محتواي درس زبان در ضعف يادگيري دانشآموزان مؤثر است.
ـ 80% دبيران معتقدند كه عدم آگاهي معلمان از روشهاي فعال تدريس درس زبان در ضعف يادگيري دانشآموزان مؤثر است.
ـ86% دبيران معتقدند كه عدم وجود امكانات رسانهاي در مدارس در ضعف يادگيري دانشآموزان مؤثر است.
ـ تفاوت بين ميانگين نمرات دانشآموزاني كه براي خواندن درس زبان انگيزة لازم دارند و بين آنهايي كه انگيزة لازم ندارند، معنيدار است. يعني نداشتن انگيزه در ضعف يادگيري درس زبان تأثير دارد.
ـ عدم نظارت صحيح بر روند آموزش درس زبان درضعف يادگيري درس زبان انگليسي مؤثر است.
ـ 96% دبيران اظهار داشتهاند كه نداشتن وقت كافي براي تدريس درس زبان در ضعف يادگيري درس زبان انگليسي مؤثر است.
ـ بين ميانگين نمرات دانشآموزان با توجه بر ميزان اهميتدادن آنها به خواندن درس زبان تفاوت معنيدار مشاهده گرديد. يعني ميانگين نمرات دانشآموزاني كه به خواندن درس زبان بيشتر اهميت ميدهند زيادتر است.
ـ 86% دبيران اعلام كردهاند كه پايهاي نبودن آموزش درس زبان در ضعف يادگيري درس زبان انگليسي مؤثر است.
ـ ميانگين نمرات دانشآموزاني كه تمرينات مربوط به درس زبان را انجام ميدهند، بطور معنيداري بيشتر از دانشآموزان است كه تمرينات و تكاليف مربوط به درس زبان را انجام نميدهند.
ـ بين ميانگين نمرات دانشآموزان با توجه به ميزان علاقه آنان به درس زبان انگليسي تفاوت معنيداري مشاهده شد.
ـ 98% دبيران اظهار داشتهاند كه عدم توجه به مهارتهاي زبانآموزي در ضعف يادگيري درس زبان انگليسي مؤثر است.
ـ بين ميانگين نمرات درس زبان دانشآموزان با توجه به مدرك تحصيلي پدرانشان تفاوت معنيداري مشاهده شد.
ـ بين ميانگين نمرات دانشآموزان با توجه به مدرك تحصيلي مادرانشان تفاوت معنيداري مشاهده شد.
ـ ميانگين نمرات درس زبان انگليسي دانشآموزان دختر بيشتر از دانشآموزان پسر است.
ـ بين ميانگين نمرات دانشآموزان با توجه به ميزان درآمد خانواده آنها تفاوت معنيداري مشاهده شد.
ـ بين ميانگين نمرات درس زبان انگليسي با توجه به رابطه دوستانة آنها با معلمانشان تفاوت معنيداري مشاهده شد.
